Via ferrata – co to jest i jak przygotować się do pierwszej ferraty?
- Autor: Mariusz Radliński
Pionowe, eksponowane ściany, metalowe klamry wbite w skałę, stalowa lina biegnąca wzdłuż drogi i widok, który zostaje w pamięci na całe życie. Via ferrata to jedna z najbardziej spektakularnych form aktywności górskiej — i zarazem jedna z najbardziej dostępnych dla osób bez doświadczenia wspinaczkowego. To pomost łączący zaawansowaną turystykę górską ze wspinaczką.
Jeśli słyszałeś/aś o ferratach i zastanawiasz się, czy to rodzaj aktywności dla Ciebie — ten artykuł odpowie na wszystkie pytania. Co to jest via ferrata, jaki sprzęt jest potrzebny, jak wybrać pierwszą drogę i jak się przygotować, żeby wyjście na ferratę było bezpieczne i niezapomniane.
Co to jest via ferrata?
Via ferrata (z włoskiego: żelazna droga) to ubezpieczona droga górska, poprowadzona przez stromą lub pionową skałę, wyposażona w stałe elementy ułatwiające poruszanie się: metalowe klamry, drabinki, uchwyty, mostki linowe i stalową linę asekuracyjną.
Pierwsza na świecie ferrata powstała w 1843 roku w Dachsteinie. To właśnie tam austriacki przyrodnik i alpinista Friedrich Simony poprowadził ciąg sztucznych ułatwień na najwyższy szczyt masywu Hoher Dachstein (2995 m n.p.m.). Do dzisiaj ferrata Randkluft prowadzi oryginalną linią liczącą prawie 200 lat!
Prawdziwy ferratowy boom nastąpił podczas I wojny światowej, gdy armia włoska budowała drogi w skałach Dolomitów, umożliwiając przemieszczanie się wojsk przez pionowe ściany. Unikatową wartość historyczną ma np. ferrata De Luca – Innerkofler, prowadząca przez tunele z czasów I wojny światowej, przy okazji oferując atrakcyjne widoki na północne ściany Tre Cime. Po zakończeniu działań wojennych ferraty te zaczęły być wykorzystywane w turystyce.
Via ferraty to dziś jedna z najpopularniejszych form aktywności górskich w Europie, szczególnie w Austrii, Włoszech, Szwajcarii, Niemczech czy Słowenii.
Kluczowa różnica między ferratą a zwykłym szlakiem górskim polega na tym, że ferrata prowadzi przez teren, gdzie bez pomocy metalowych elementów i liny asekuracyjnej poruszanie się byłoby niemożliwe lub wymagałoby zaawansowanych umiejętności wspinaczkowych.
Z kolei różnica między ferratą a wspinaczką skałkową i górską polega na tym, że na ferracie poruszasz się po stałych elementach (tzw. sztucznych ułatwieniach), a nie szukasz naturalnych chwytów w skale.
Jak działa asekuracja na ferracie?
Bezpieczeństwo na via ferracie zapewnia asekuracyjny zestaw ferratowy, składający się z:
- Uprzęży wspinaczkowej — przypięta do ciała, do niej mocowane są pozostałe elementy.
- Lonży ferratowej w kształcie litery Y — dwie elastyczne lonże połączone z absorberem energii, który ma za zadanie wytłumić siłę potencjalnego upadku. Długość każdego ramienia to zazwyczaj 40–60 cm.
- Karabinków — przymocowanych na końcach lonży – przypinasz się nimi do stalowej liny biegnącej wzdłuż drogi.
- Kasku – ochrona głowy przy potencjalnym upadku, spadającymi kamieniami lub przedmiotami.
Zasada działania jest następująca: poruszając się po drodze, zawsze masz przynajmniej jeden karabinek przypięty do liny. Gdy zbliżasz się do punktu mocowania stalowej liny do skały (tzw. punkt przepinkowy), najpierw przepinasz jeden karabinek za punkt, a dopiero potem odpinasz drugi i wpinasz powyżej punktu. Dzięki temu nigdy nie zostajesz bez asekuracji.
Absorber energii umieszczony w lonży ferratowej ma kluczowe znaczenie i wyróżnia stosowany na via ferratach rodzaj asekuracji. W razie upadku pochłania energię, ograniczając siłę szarpnięcia do poziomu bezpiecznego dla kręgosłupa. Bez absorbera siła uderzenia przy upadku nawet z małej wysokości mogłaby spowodować poważne urazy. Dlaczego? Człowiek odpadający od ściany na ferracie może wygenerować siłę nawet kilkudziesięciokrotnie większą niż we wspinaczce sportowej. Bez absorbera ta energia przeniosłaby się bezpośrednio na kręgosłup i organy wewnętrzne, prowadząc do ciężkich urazów i śmierci. Dlatego nigdy nie należy używać na ferracie zwykłej lonży wspinaczkowej bez absorbera!
Czy ferrata jest trudna? Skale trudności ferrat
Via ferraty wyceniane są własną skalą trudności. Niektóre kraje stosują własne oceny trudności (np. w Szwajcarii skala Hüsler P1-P6, we Francji skala F-ED), najczęściej w Europie stosowana jest skala austriacka (skala Schalla A–F):
| Stopień | Opis trudności | Dla kogo |
|---|---|---|
| A | Łatwy — łagodne nachylenie, stalowa lina jako pomoc, krótkie pionowe odcinki | Osoby bez doświadczenia, rodziny z dziećmi |
| B | Dość łatwy — wymagające miejsca, pionowe odcinki niezbyt długie | Osoby sprawne kondycyjnie, bez doświadczenia ferratowego |
| C | Średnio trudny — długie pionowe odcinki, ekspozycja, wymagana siła rąk | Po ukończeniu kursu ferratowego |
| D | Trudny — bardzo eksponowany teren, długie pionowe przejścia, wysoka siłowość | Po kilku wyjazdach ferratowych z doświadczeniem |
| E | Bardzo trudny — granica między ferratą a wspinaczką sportową | Wyłącznie doświadczeni ferratyści |
| F | Ekstremalny — drogi na granicy wspinaczki; w całych Alpach tylko kilka tras tego stopnia | Zaawansowani wspinacze i ferratyści |
Gdzie są najlepsze ferraty w Europie?
Via ferraty można spotkać w wielu krajach Europy. Największa ich ilośc znajduje się we Włoszech, Austrii, Niemczech, Szwajcarii czy Słowenii. Polacy często odwiedzają też ferraty w Czechach i na Słowacji. Poniżej zestawienie najpopularniejszych kierunków feeratowych wyjazdów w Europie.
Dachstein (Austria)
Dachstein zachwyca licznymi ferratami o różnym stopniu trudności. Unikatowy teren alpejski pokryty lodowcami, ferraty prowadzące przez strome wapienne ściany, doskonała infrastruktura i prawdziwa wysokogórska przygoda.. To tu Vertisport prowadzi rozszerzony kurs ferratowy i obóz ferratowy Summit Ready. To idealne miejsce na naukę i rozwój umiejętności na wymagających drogach.
Dolomity (Włochy)
Europejska stolica ferrat. Ogrom dróg w każdym stopniu trudności, niepowtarzalne krajobrazy wielokolorowych szczytów, będące częścią dziedzictwa UNESCO. Ferraty takie jak Oskar Schuster, Via delle Bocchette, Sentiero degli Alpini to klasyki europejskie. Obóz ferratowy w Dolomitach to jedno z najpiękniejszych górskich przeżyć.
Decín (Czechy)
Ferraty w formacjach piaskowca, popularne miejsce weekendowych wyjazdów z Polski. Idealne na start — drogi stopnia A–B, bliska odległość od miasta, brak konieczności noclegów w górach. Vertisport organizuje tu weekendowy kurs ferratowy — doskonały dla początkujących jako pierwsze doświadczenie z ferratami.
Jezioro Garda (Włochy)
Okolice Arco i jeziora Garda oferują ciekawe i widokowe ferraty o różnych poziomach trudności. Wyjazd nad Gardę można połączyć z innymi aktywnościami (wspinaczka skałkowa, rower). To tutaj Vertisport organizuje kurs COMBO, który jest połączeniem zaawansowanego szkolenia ferratowego z kursem wspinaczki skałkowej.
Alpy Julijskie (Słowenia)
Słowenia oferuje mnóstwo dróg ferratowych o różnym poziomie trudności. Wiele dróg to piękne wysokogórskie wycieczki. Na najwyższy szczyt Słowenii – Triglav, prowadzą popularne ferraty przez Plemenice lub Prag.
Jaki sprzęt jest potrzebny na via ferraty?
Zestaw ferratowy
Zestaw ferratowy (lonżą ferrytowa)
To podstawa bezpieczeństwa, ponieważ służy do autoasekuracji na drodze ferrytowej. w razie odpadnięcia ma za zadanie wyhamować Twój upadek i pochłonąć jego siłę, żeby zminimalizować skutki niebezpieczne dla zdrowia i życia. Zestaw składa się z lonży w kształcie Y z wbudowanymi amortyzatorami i karabinkami. Wybierając zestaw, zwróć uwagę na:
- Certyfikat CE i norma EN 958 — obowiązkowe,
- Przeznaczenie ferratowe — lonże dedykowane dla via ferrat, z absorberem energii,
- Długość ramion — dłuższe lonże (50–60 cm) ułatwiają przepinanie,
- Ergonomia i prześwit karabinków – powinny one wygodnie leżeć w Twojej dłoni, mechanizm blokujący powinien wygodnie się otwierać, a prześwit po otwarciu zamka powinien ułatwiać wygodne i szybkie przepinki.
Renomowane marki: Petzl, Black Diamond, Singing Rock, Mammut, Edelrid. Ceny zestawów ferratowych to ok. 300–600 zł.
Uprząż wspinaczkowa
Do poruszania się po via ferratach wykorzystujemy tę samą uprząż, co do wspinaczki skałkowej. Można używać też lekkich uprzęży z dynemy, które stosowane są w turystyce alpejskiej (wyłącznie te z atestem do wspinaczki). Ważne, żeby uprząż miała odpowiednio dopasowane (najlepiej regulowane) pętle na nogi i była właściwie dopasowana w pasie (dobierz odpowiednio rozmiar uprzęży).
Kask wspinaczkowy
Zdecydowanie obowiązkowy we wszystkich aktywnościach wysokogórskich. Na ferracie regularnie poruszasz się pod innymi uczestnikami, a skały w ścianie potrafią być niestabilne. Używaj kwasów atestowanych do wspinaczki.
Rękawiczki ferratowe
Nieobowiązkowe, ale bardzo przydatne — metalowe klamry i liny potrafią otrzeć ręce do krwi, szczególnie na długich ferratach. Wybierz dedykowane i dopasowane do dłoni rękawiczki, umożliwiające pewny chwyt.
Obuwie
Buty trekkingowe/ górskie z dobrą przyczepnością i sztywną podeszwą. Na ferratach nie używamy butów wspinaczkowych, ale na trudniejszych drogach warto mieć buty z tzw. climbing zone w przedniej części podeszwy. Im trudniejsza skala drogi ferratowej, tym więcej odcinków ze stopniami w skale.
Czy na początku przygody z ferratami potrzebny jest kurs?
Oczywiście na łatwych ferratach A-B być może poradzisz sobie bez specjalistycznego kursu. Warto jednak rozpocząć tę aktywność od przyswojenia dobrych nawyków. Jeżeli nie masz w kręgu swoich znajomych doświadczonej osoby, która pokaże Ci właściwą technikę i sposób wykorzystywania asekuracji, proponuję zacząć od kursu. Błędy w asekuracji na via ferratach mogą powodować poważne konsekwencje, których nie będziesz mieć świadomości bez przyswojenia specjalistycznej wiedzy. Przechodząc z kursantami drogi ferratowe wielokrotnie widzę u ferratowych turystów rażące błędy w stosowaniu asekuracji.
Kurs ferratowy jest zdecydowanie zalecany z kilku powodów:
Instruktor pokaże Ci, jak prawidłowo zakładać i dopasowywać uprząż, jak poprawnie przepinać się na linie, jak efektywnie poruszać się po sztucznych ułatwieniach, żeby tracić jak najmniej energii oraz jak zachować się w sytuacjach awaryjnych. Nauczysz się też oceniać trudność drogi i własne możliwości — co jest jednym z ważniejszych elementów bezpieczeństwa w górach.
Jak wyglądają szkolenia ferratowe w Vertisport?
Vertisport oferuje kilka wariantów kursów ferratowych:
Weekendowy kurs ferratowy w Decinie — idealny start. Dwa dni w terenie stworzonym do nauki pierwszych kroków na ferratach. W programie nauka obsługi sprzętu, techniki poruszania się i prawidłowej asekuracji. Kurs przeznaczony dla osób bez doświadczenia.
Rozszerzony kurs ferratowy w Dachsteinie — to samo co w Decinie, ale program rozszerzony jest o przejścia dróg w terenie wysokogórskim. Odpowiedni dla osób odpornych na ekspozycję i posiadających doświadczenie w poruszaniu się w terenie wysokogórskim (np. tatrzańskim).
Kurs Combo w Arco – zaawansowany kurs ferratowy połączony z kursem skałkowym. Idealny dla osób, które posiadają już doświadczenie ferratowe i chcą przygotować się do pokonywania najtrudniejszych dróg ferratowych, wzbogacając swój warsztat o techniki autoratownictwa, pokonywania sytuacji kryzysowych i awaryjnych, a także przejść do kolejnego etapu na drodze górskich aktywności – czyli rozpocząć przygodę ze wspinaczką skałkową.
Wszystkie kursy ferratowe realizujemy w ramach programu Summit Ready — po ich ukończeniu naturalne kolejne kroki to obozy ferratowe (Dachstein, Dolomity) i wejście w świat wspinaczki skałkowej i górskiej.
Jak przygotować się fizycznie na ferraty?
Na ferratach dominuje wysiłek łączący siłę ramion, wytrzymałość mięśni nóg i ogólną wytrzymałość (kondycję). Nie musisz być sportowcem, żeby pokonać drogę stopnia A–B, ale kilka tygodni przygotowania fizycznego sprawi, że będziesz czuć się pewniej i bezpieczniej. Zwłaszcza na ferratach wysokogórskich (Dachstein, Dolomity, Alpy Julijskie) takie przygotowanie procentuje tym, że będziesz czerpać większą przyjemność z wycieczek.
Wzmocnij chwyt i przedramiona — zwisy na drążku, podciąganie. Na ferracie wielokrotnie wspinasz się na rękach i utrzymujesz chwyt przez dłuższy czas (przy przepinkach).
Wytrzymałość tlenowa — regularne bieganie, marsz z plecakiem lub jazda rowerem. Droga ferratowa może trwać 3–6 godzin, warto więc być gotowym na tak długi wysiłek.
Trening z plecakiem — wchodzenie po schodach z obciążeniem (5–8 kg) pozwala przygotować się do pokonywania sporych przewyższeń, zwłaszcza na długich ferratach wysokogórskich.
Stretching i mobilność — uelastycznienie bioder ułatwia pokonywanie trudności wymagających stawiania wysokich kroków.
Oczywiście wspomniane ćwiczenia powinny być wkomponowane w odpowiedni plan treningowy. Jeżeli chcesz skorzystać z porad trenerskich i zindywidualizować swój trening pod opieką specjalisty, Vertisport oferuje Program Rozwoju Motorycznego.
Bezpieczeństwo na ferracie — 8 zasad
- Oceń swoje możliwości przed wyruszeniem w drogę. Nie wybieraj ferraty stopnia D bez doświadczenia na C. Powrót w połowie drogi bywa trudniejszy niż wejście do końca – im trudniejsza ferrata, tym trudniej się z niej wycofać.
- Sprawdź sprzęt przed wyjściem. Uprząż, lonża, kask. Pamiętaj też o właściwym ubiorze oraz zapasie wody i przekąskach.
- Zawsze miej dwa karabinki przypięte do liny asekuracyjnej. Dzięki temu w trakcie przepinki (przepinając po kolei karabinki przez punkt przepinkowy) — nigdy nie zostajesz bez asekuracji.
- Uważaj na innych uczestników. Zachowaj bezpieczną odległość od osoby ponad Tobą. Nigdy nie poruszaj się bezpośrednio pod kimś – w razie odpadnięcia osoba ta spadnie na Ciebie z pełną siłą, zanim zadziała jej system asekuracji. Stosuj zasadę jedna osoba na jednym odcinku liny.
- Pogoda to priorytet. W Dachsteinie czy w Dolomitach warunki atmosferyczne mogą zmienić się w ciągu kilku minut — ze słonecznego poranka w burzę z piorunami. Metalowe klamry i stalowe liny są doskonałymi przewodnikami prądu. Jeśli zbliża się burza, trzeba jak najszybciej opuścić teren ferraty i odsunąć się od metalowych elementów.
- Nie idź w deszczu. Mokry metal jest śliski. Mokra skała jest zdradliwa. Nawet łatwa ferrata w złych warunkach staje się poważnym wyzwaniem.
- Zacznij wcześnie. W górach burze pojawiają się zwykle po południu. Wychodź o świcie, planuj zejście przed 14:00. Jeżeli złapie Cię burza w trakcie przejścia ferratowego, może spowodować to poważne konsekwencje dla Twojego zdrowia i życia!
- Idź z kimś doświadczonym lub z instruktorem. Szczególnie na pierwszych wyjazdach, gdy dopiero poznajesz specyfikę ferratowej aktywności. Doświadczona osoba pomoże wyeliminować poważne błędy i zagrożenia wynikające z nieprawidłowej asekuracji.
Najczęstsze pytania o ferraty
- Czy ferraty są dla dzieci? Tak, ale oczywiście pod stałą opieką dorosłego. Zalecam też trzymać się trudności na poziomie A–B. Ponadto, pamiętaj, że dla młodszych dzieci stosujemy specjalne uprzęże dziecięce. Nie określamy tu minimalnej granicy wiekowej, jest za to granica dojrzałości i odpowiedzialności. Dzieci możemy asekurować dodatkowo liną, do tego jednak konieczne jest specjalistyczne szkolenie.
Do kursów ferratowych dopuszczamy młodzież od 16-go roku życia. To jest rozsądna i bezpieczna granica, kiedy można osobie niepełnoletniej powierzyć samodzielną autoasekurację na ferratach. - Czy ferrata jest dla osób z lękiem wysokości? Na ferratach wysokogórskich zalecana jest odporność na ekspozycję (brak lęku wysokości). Faktem jednak jest, że każdy ma w sobie lęk przed ekspozycją, jest to wręcz całkiem zdrowy objaw. Jeżeli chcemy stopniowo przyzwyczajać się do ekspozycji, polecam ferraty w Czechach (Decin) i pod opieką instruktora, który będzie mógł Ci pomóc zarządzić Twoim strachem, przełamać granice i zareagować na ewentualne sytuacje kryzysowe.
- Jaka różnica między ferratą a trekkingiem? Trekking to piesza wędrówka szlakami górskimi. Ferrata to ubezpieczona droga przez strome i pionowe ściany skalne, wymagająca specjalnego sprzętu asekuracyjnego.
- Czy mogę pożyczyć sprzęt? Na kursach Vertisport wypożyczamy sprzęt ferratowy w cenie szkolenia. Na własne wyjazdy warto zainwestować we własną uprząż i zestaw ferratowy — to kilkaset złotych i inwestycja na wiele lat. W Vertisport pomagamy naszym kursantom w doborze odpowiedniego sprzętu, tak aby nie wydawać pieniędzy na nietrafione zakupy.
Podsumowanie
Via ferrata to wyjątkowe połączenie adrenaliny, piękna górskiego krajobrazu i technicznego wyzwania — dostępne dla znacznie szerszego grona osób, niż tradycyjna wspinaczka. Odpowiednio poprowadzona, z właściwym sprzętem i po kursie, jest bezpieczna nawet dla zupełnych debiutantów.
Jeśli chcesz spróbować — najlepiej zacznij od kursu, który nauczy Cię prawidłowej obsługi sprzętu i przeprowadzi przez początki z doświadczonym instruktorem. Zachęcam do uczestnictwa w kursach ferratowych Vertisport – najbliższe terminy znajdziesz poniżej.
